Nghiên cứu Khoa học > Tin tức
Một số phương pháp dạy học tích cực hoá người học của nhóm giảng viên Xưởng – Đội tàu, trường Cao đẳng Hàng hải I (25/06/2015)
 Tích cực hoá hoạt động nhận thức của nguời học là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của người thầy trong quá trình dạy học. Vì vậy, nó luôn...

 Tích cực hoá hoạt động nhận thức của nguời học là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của người thầy trong quá trình dạy học. Vì vậy, nó luôn là trung tâm chú ý của lý luận và thực tiễn dạy học. Tại bài viết này, nhóm giảng viên thuộc Xưởng – Đội tàu xin đưa ra 2 phương pháp, đó là Tổ chức dạy học theo nhóm và Tổ chức dạy học trên lớp để các thầy, cô cùng tham khảo.

1. Dạy học theo nhóm

1.1 Bản chất tổ chức dạy học theo nhóm.

Dạy học theo nhóm là một dạng của dạy học tích cực. Khi dạy học theo nhóm các hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân người học được tổ chức lại và liên kết với nhau trong hoạt động chung nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập. Đồng thời, trong quá trình liên kết đó sẽ hình thành và tích hợp các quan hệ thầy – nhóm – trò, giúp trò lĩnh hội tri thức một cách tốt nhất.

 Quá trình học tập của người học có thể hình dung như sau:

 Giai đoạn thứ nhất: Cá nhân được đặt trước những tình huống cụ thể và sinh động, do đó nhu cầu khám phá, tìm tòi và sáng tạo của người học được này sinh qua đó lĩnh hội tri thức mới. Người học có thể vận dụng linh hoạt và sáng tạo các tri thức vào các tình huống khác nhau trong hoạt động thực tiễn của mình.

Giai đoạn thứ hai: Hợp tác với các người học khác. Trước một bài tập tình huống, người học này sinh nhu cầu cùng hợp tác với các thành viên trong nhóm để tìm ra cách giải quyết. Người học sẽ bày tỏ quan điểm của mình, lắng nghe quan điểm của người khác, cùng trao đổi để giải quyết các nhiệm vụ của bài tập và cùng bảo vệ ý kiến của nhóm mình. Thông qua các hoạt động tập thể, người học tự rút được tri thức cho bản thân.

Giai đoạn thứ ba: Hợp tác với giảng viên. Người học không thụ động ngồi nghe thầy thuyết giảng mà có sự trao đổi qua lại với giảng viên, học được cách phân tích, tổng hợp, khái quát từ định hướng của giảng viên và thông qua kết luận của giảng viên mà tự đánh giá, kiểm tra và điều chỉnh sản phẩm của mình.

Giai đoạn thứ tư: Tự kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh những sai sót.

 Một số hoạt động cụ thể khi học nhóm:

Sự tương tác giữa các người học trong nhóm. Tranh luận và trao đổi trực tiếp là đặc điểm cơ bản của tổ chức dạy học theo nhóm. Nếu thiếu yếu tố này thì dạy học theo nhóm sẽ không tồn tại.

Sinh hoạt nhóm diễn ra theo yêu cầu sau:

 - Kích thích tính tích cực tự thể hiện trách nhiệm cá nhân, tự kiểm tra và tự điều chỉnh;

- Thúc đẩy sự phối hợp trực tiếp giữa các người học trong nhóm;

- Bình đẳng, tôn trọng và cùng sáng tao;

- Chia sẻ kinh nghiệm.

Sự liên kết mục tiêu. Hoạt động chỉ tồn tại khi các mục tiêu của các cá nhân liên kết với nhau trong một mục tiêu chung. Để tạo ra sự liên kết mục tiêu, giảng viên cần xây dựng mục tiêu chung của bài học sao cho có thể phân chia thành mục tiêu bộ phận. Mỗi mục tiêu bộ phận tương ứng với một nhiệm vụ nhận thức được thể hiện bằng một bài tập tình huống. Khi thực hiện những nhiệm vụ đó, người học đã thực sự tham gia vào mối quan hệ phụ thuộc tích cực.

Sự liên kết và phối hợp hoạt động: Khi tham gia vào hoạt động nhóm, mỗi người học tự nguyện tham gia vào các mối quan hệ phụ thuộc một cách tích cực và toàn diện của hoạt động chung. Mối quan hệ này đòi hỏi người học liên kết và phối hợp cùng nhau để thực hiện nhiệm vụ chung của nhóm. Khi đó người học nhận ra được sự cố gắng của bản thân không phải vì lợi ích cá nhân mà vì lợi ích của nhóm. Mỗi người học khi tham gia vào nhóm sẽ hoạt động với hai tư cách: một là, tư cách cá nhân; hai là, tư cách đại diện nhóm.

Sự liên kết vai trò: Trong tiến trình tổ chức và thực hiện hoạt động chung, các thành viên nhóm được luân phiên nhau đảm nhận và thực hiện các vai trò khác nhau như nhóm trưởng, thư kí, nhóm viên…Sự liên kết vai trò đó đã tạo ra hoạt động chung và đưa hoạt động chung tới mục tiêu.

Sự đảm nhận các vai trò khác nhau đã tạo ra ở người học các vị thế xã hội khác nhau, tạo điều kiện cho họ bộc lộ và khẳng định khả năng của mình, đồng thời hình thành ý thức kỉ luật cao và xây dựng quan hệ bình đẳng, dân chủ.

Sự liên kết về nguồn lực: Nhóm học tập được tạo nên bởi sự đa dạng về tính cách và năng lực của một tập hợp các thành viên, mỗi người học mang vào hoạt động chung những kinh nghiệm, nguồn tài liệu riêng để tham gia giải quyết nhiệm vụ chung.Sự liên kết các nguồn lực cá nhân đã tạo ra cho nhóm một nguồn lực mới, có khả năng hoạt động hiệu quả hơn. Vì vậy, sự phụ thuộc tích cực về mục tiêu, vai trò, nguồn lực đã tạo ra và buộc người học phải liên kết phối hợp hoạt động với nhau.

Tính chịu trách nhiệm cá nhân: Trong hoạt động chung mỗi cá nhân luôn phiên đảm nhận các nhiệm vụ và vai trò khác nhau. Điều này đã buộc người học phải tự giác và tự lực hoàn thành nhiệm vụ cá nhân của mình, không thể trông chờ và dựa vào người khác. Sự tự giác, tích cực hoàn thành nhiện vụ cá nhân của mỗi thành viên đã góp phần vào thành công chung của nhóm.

 Nhận xét và điều chỉnh hoạt động của nhóm. Hiệu quả học tập của người học trong nhóm được xác định bằng nhận xét của nhóm. Nó giúp người học đánh giá mức độ liên kết và phối hợp hoạt động trong nhóm, từ đó người học có thể rút kinh nghiệm và điều chỉnh kịp thời.

Giảng viên là người hướng dẫn, tổ chức, trọng tài và điều khiển. Với dạy học theo nhóm chức năng của người thầy cần có sự thay đổi: Giảng viên là người khởi xướng, tổ chức, hướng dẫn chương trình tự học, tự nghiên cứu của người học.

Giảng viên phải chuẩn bị cho người học những tình huống sinh động để người học tự giải quyết. Từ chỗ là người truyền đạt tri thức, chân lý, nay giảng viên trở thành người hướng dẫn, giúp đỡ người học tìm ra chân lý. Giảng viên là người khởi xướng và tổ chức các quan hệ người học – người học để họ hợp tác với nhau, trên cơ sở phát huy tính tích cực, tự lực và chủ động tham gia vào hoạt động chung của nhóm. Giảng viên là người đạo diễn và dẫn chương trình hoạt động tự học của người học, can thiệp đúng lúc khi các cuộc thảo luận đi chệch hướng, đưa ra cách giải quyết khi các cuộc trao đổi nhóm bị bế tắc, tạo điều kiện tốt nhất để người học tự thể hiện mình, tự rút ra bài học cụ thể thông qua hoạt động nhóm. Những kết luận của giảng viên giúp người học tự đánh giá, kiểm tra và tự điều chỉnh nó khi có sai sót.

 1.2 Cách thực hiện:

Tổ chức dạy học theo nhóm là một sự kết hợp hữu cơ giữa quy trình dạy của thầy và học của trò. Nó là trật tự tuyến tính các giai đoạn, các bước, các thao tác dạy và học từ khi bắt đầu đến khi kết thúc. Ở mỗi giai đoạn, các bước, các thao tác sư phạm của thầy và thao tác học của trò luôn luôn phù hợp với nhau và tạo thành một hợp lực giúp cho trò tự giác, tích cực và tự chiếm lĩnh tri thức bằng chính các hành động của mình.

 Có nhiều tác giả đưa ra quy trình tổ chức học tập của người học theo nhóm. Tôi cho rằng tổ chức dạy & học theo nhóm cần được tiến hành theo quy trình ba bước tóm tắt trong bảng sau đây:

Các bước

Hoạt động của người dạy

Hoạt động của người học

  1. Chuẩn bị

1. Đặt nhiệm vụ, công việc

 

2.Chia nhóm (tối đa là 7 người)

1. Nghiên cứu nhiệm vụ, công việc

2.Tập hợp theo nhóm được phân công

  1. Hoạt động nhóm

1. Giảng viên quản lí hoạt động của các nhóm

2. Định hướng làm việc cho từng nhóm

1. Trao đổi, phân công các thành viên thực hiện nhiệm vụ

2. Cùng đưa ra những ý kiến để giải quyết nhiệm vụ

  1. Tổng kết đánh giá

1. Tổng kết kết quả thực hiện nhiệm vụ của các nhóm

2. Đưa ra ý kiến đánh giá

3. Kết luận và định hướng người học nghiên cứu những vấn đề tiếp theo

1. Trình bày các kết qủa làm việc trong nhóm

 

2. Trao đổi và trả lời câu hỏi của các nhóm khác

3. Lắng nghe và đặt câu hỏi cho kết luận của các nhóm tiếp theo

4. Lắng nghe ý kiến kết luận và định hướng của giảng viên

Bước 1. Chuẩn bị

Đây là giai đoạn thiết kế bài giảng, nếu được chuẩn bị tốt sẽ tạo không khí thuận lợi và bảo đảm sự thành công cho hoạt động dạy và học.

 a) Hoạt động của thầy:

-Xác định nhiệm vụ: Thầy giáo cần thực hiện một số việc sau đây:

+ Nêu vấn đề hoặc đưa ra những tình huống cần giải quyết;

+ Xác định mục tiêu làm việc của tứng nhóm;

+ Đưa ra những nội dung làm việc cụ thể;

+ Xác định thời gian làm việc cho mỗi nhóm;

+ Xác định địa điểm làm việc cho mỗi nhóm;

+ Thông báo về công việc của giảng viên cho mỗi nhóm;

+ Nêu cách làm việc nhóm;

+ Cung cấp cho người học các thông tin liên quan tới chủ đề làm việc của nhóm.

-Chia nhóm: Giảng viên cần:

+ Xác định số lượng người học của mỗi nhóm;

+ Thực hiện chia nhóm. Có nhiều cách chia nhóm: Theo ngẫu nhiên, hoặc nghề nghiệp, theo độ tuổi hoặc theo điều kiện địa lí, cho người học tự chọn;

- Giao nhiệm vụ học tập cho mỗi nhóm.

b) Hoạt động của người học.

-Nghiên cứu các nhiệm vụ học tập:

+ Người học ghi chép tất cả các nhiệm vụ mà giảng viên đưa ra;

+ Xác định các nhiệm vụ, mối liên hệ giữa các nhiệm vụ.

-Tập hợp theo nhóm:

+ Người học cần nhanh chóng tập hợp theo nhóm;

+ Xác định nhiệm vụ của nhóm;

+ Xác định cách thức làm việc trong nhóm.

Bước 2. Hoạt động nhóm

Đây là giai đoạn có tính chất quyết định hiệu quả toàn bộ quá trình dạy học theo nhóm. Bài học được kết cấu dưới nhiều tình huống dạy học. Sự kết thúc lời giải một tình huống này sẽ là điểm xuất phát cho việc tìm kiếm lời giải cho một tình huống khác…ở mỗi tình huống, hoạt động của thầy và trò đều được diễn ra theo những bước cụ thể sau đây:

a)     Hoạt động của thầy

-Thầy quản lí hoạt động của các nhóm

Giảng viên cần hỗ trợ cho từng nhóm khi có yêu cầu của người học. Chẳng hạn như giải thích những vấn đề mà người học chưa rõ, cung cấp thông tin hoặc tài liệu liên quan tới vấn đề của nhóm…

-Định hướng làm việc cho nhóm

Quan sát theo dõi các nhóm làm việc, cần có sự can thiệp khi có nhóm nào đó đi lệch hướng nhiệm vụ đề ra.

b)     Hoạt động của người học

-Trao đổi phân công các thành viên thực hiện nhiệm vụ.

- Cá nhân nghiên cứu các nhiệm vụ được giao.

- Phối hợp với các bạn cùng nhóm để tìm cách giải quyết.

- Luôn có thái độ thiên chí, cùng hợp tác để thực hiện nhiệm vụ chung

- Cùng đưa ra những ý kiến để giải quyết nhiệm vụ.

Bước 3. Tổng kết đánh giá

 Mục đích chính của giai đoạn này là giúp người học củng cố và hệ thống hóa tri thức, kĩ năng đạt được. Đồng thời vận dụng chúng để giải quyết những bài tập, những vấn đề thực tiễn có tính chất tổng hợp, từ đó rút ra những kinh nghiệm về cách học, cách làm.

a)     Hoạt động của người học:

-Trình bày các kết quả làm việc trong nhóm;

-Trao đổi và trả lời câu hỏi của các nhóm khác;

-Lắng nghe và đặt câu hỏi cho kết luận của các nhóm khác;

-Lắng nghe ý kiến, kết luận và định hướng của giảng viên.

b)    Hoạt động của giảng viên:

-Tổng kết kết quả thực hiện nhiệm vụ vủa các nhóm;

-Đưa ra ý kiến đánh giá;

-Kết luận và định hướng người học nghiên cứu những vấn đề tiếp theo.

 2. Cách thức dạy trên lớp để người học tự học

            Để có thể tự học không những người học cần nhận thức được tầm quan trọng của nó, biết được nội dung và quy trình tự học, mà thầy giáo cần thay đổi cách dạy, các giáo trình và điều kiện dạy học cũng phải có sự điều chỉnh thích hợp. Vậy, dạy học trên lớp cần được tổ chức thế nào để người học có thể tự học tốt là vấn đề cần đặt ra khi nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học. Thực tế dạy học cho thấy người thầy cần phải trải qua ba bước:

- Chuẩn bị giáo án (thiết kế bài học);

- Dạy học trên lớp;

- Kiểm tra, đánh giá.

2.1. Chuẩn bị giáo án

a) Xác định mục tiêu:

Để xác định được mục tiêu của bài học thầy giáo cần tìm hiểu yêu cầu của chương trình, đọc sách tham khảo, tìm hiểu trình độ, năng lực, thái độ hiện có của người học, hình dung được những kiến thức, kỹ năng…mà người học cần nắm…Trên cơ sở đó thầy giáo sẽ xác định những yêu cầu:

-Về kiến thức: là kiến thức cơ bản các phương pháp nhận thức, phương pháp tự học, tự bồi dưỡng; phát triển những năng lực nhận thức chú ý, ghi nhớ, quan sát, tưởng tượng, tư duy…

-Về kỹ năng: hình thành các kỹ năng, kỹ sảo học tập; kỹ năng vận dụng, giải quyết các nhiệm vụ nhận thức và thực tiễn…

-Về thái độ: cách nhìn nhận, tiêu chuẩn đánh giá sự vật, hiện tượng…; phát triển cảm xúc, ý chí.

Như vậy, để có thể dạy người học tự học trên lớp, mỗi giảng viên phải bổ sung thêm vào giáo án của mình bằng cách viết mục tiêu học tập, nghiên cứu cho người học. Khi xác định nhiệm vụ bài học thầy giáo không lấy trình độ chung của lớp làm căn cứ, mà phải hình dung những nhóm sinh viên có trình độ khác nhau về kiến thức và tư duy. Cần tính toán độ khó của nhiệm vụ học tập sao cho thích hợp với trình độ của mỗi nhóm sinh viên.

Thầy giáo phải luôn chú ý đến mối quan hệ hợp lí giữa trang bị tri thức, kĩ năng, với dạy phương pháp tư duy, phương pháp tự học cho các em.

 Để đảm bảo tính cụ thể ngay khi xác định mục tiêu phải nghĩ đến việc đánh giá. Mục tiêu phải chỉ rõ “đầu ra”, kết quả đạt được của bài học chứ không phải là tóm tắt nội dung bài học. nên cách trình bày mục tiêu thường bắt đầu bằng câu: Sau bài học này người học đạt được ….

  b) Xây dựng nội dung bài học:

Nét nổi bật dễ nhận thấy của bài học theo hướng tổ chức tự học cho người học là hoạt động của người học chiếm tỉ trọng cao so với hoạt động của giảng viên về mặt thời gian cũng như cường độ làm việc. Để có một tiết học như vậy ở trên lớp, giảng viên phải đầu tư rất nhiều về công sức và thời gian:

- Xác định những tư tưởng chính của bài học; Xác định những tri thức chính, (khái niệm phạm trù, quy luật, đặc điểm)…và gộp thành các đơn vị kiến thức; Sắp xếp các đơn vị kiến thức theo một trình tự hợp lý; Xây dựng mô hình cấu trúc nội dung.

- Bổ sung nội dung kiến thức bằng những số liệu mới, những câu chuyện lịch sử, các thông tin cập nhật, thông tin gắn liền với thực tế địa phương, thực tiễn nghề nghiệp..

- Xác định thời gian hợp lý tương ứng với nội dung và trình độ người học (khá giỏi, trung bình, kém).

 c) Lựa chọn phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học:

            Khi thiết kế bài học thầy giáo cần lựa chọn phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học, cụ thể cần dựa vào:

 - Mục đích, mục tiêu dạy học;

 - Nội dung bài học;

- Đặc điểm, trình độ của người học và thầy giáo;

 - Điều kiện làm việc cụ thể của thầy và trò;

- Tính chất, đặc điểm của các phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học.

Đây là một giai đoạn vô cùng phức tạp, phụ thuộc rất lớn vào kinh nghiệm, tài năng và trực giác nhạy bén của người thầy.

Chú ý:

 - Tập trung chủ yếu vào các hoạt động tự học của các em: đọc tài liệu, thảo luận, báo cáo các vấn đề đã chuẩn bị, giải quyết các tình huống nhận thức và thực tiễn;

- Suy nghĩ một cách công phu để tạo ra tình huống có vấn đề nhằm kích thích tính tích cực nhận thức;

- Chuẩn bị một hệ thống câu hỏi nhằm điều khiển tư duy của các em;

- Chuẩn bị một hệ thống bài tập và nhiệm vụ học tập nhằm tổ chức hoạt động tự học;

 - Tổ chức sự giao tiếp thường xuyên giữa sinh viên với sinh viên, phát huy những đóng góp của các sinh viên thông qua những hoạt động do giảng viên tổ chức. Điều đó, đòi hỏi giảng viên phải có kinh nghiệm sư phạm mới làm chủ được diễn biến của tiết học.

Tóm lại, để giúp người học tự học có hiệu quả khi thiết kế bài học cần có sự đổi mới, chuyển trọng tâm từ thiết kế các hoạt động của thầy giáo sang thiết kế các hoạt động tự học của người học, tăng cường tổ chức các hoạt động tự học của người học dưới hình thức cá nhân hay nhóm bằng các nhiệm vụ học tập cụ thể.

Có thể phân biệt cách thiết kế bài học mới nhằm giúp người học tự học trên lớp, với thiết kế bài học truyền thống ở những đặc điểm sau:

TT

Thiết kế bài học kiểu truyền thống

Thiết kế bài học nhằm giúp sinh viên tự học trên lớp

1

Xác định mục tiêu dạy

 

Chú trọng truyền đạt tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo.

Xác định mục tiêu dạy + xác định mục tiêu học tập

Chú trọng truyền đạt tri thức, kĩ năng, kĩ xảo + phát triển năng lực nhận thức, phẩm chất tư duy; rèn luyện kĩ năng, phương pháp, thói quen tự học.

2

Tập trung cây dựng nội dung cho hoạt động dạy

Tập trung xây dựng nội dung dạy + xây dựng nội dung học và cách hướng dẫn tự học.

3

Lựa chọn phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy.

Lựa chọn phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy + cách tổ chức các hoạt động tự học.

 

2.2Tổ chức dạy học trên lớp:

a)Mở đầu bài học:Giáo viên phải kích thích, động viên, tạo động lực học tập, sao cho người học học tập với tinh thần tích cực, tự giác và hứng thú. Các thủ thuật thường được sử dụng là:

- Tạo ra một tình huống có vấn đề, trong đó có mâu thuẫn nhận thức mà người học hứng thú, thỏa mãn nhu cầu và phù hợp với năng lực của họ (vừa sức). Để tạo ra được một tình huống có vần đề như thế đòi hỏi thầy giáo phải có tri thức, kinh nghiệm, có sự nhạy cảm cần thiết, trên cơ sở nhu cầu, nguyện vọng của người học có tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề, và sự dầy công khi chuẩn bị bài học;

 - Làm rõ ý nghĩa, tầm quan trọng về mặt khoa học và xã hội của hệ thống tri thức mà người học cần nắm vững;

- Nêu lên mục tiêu và nhiệm vụ học tập cụ thể mà người họccó trách nhiệm phải hoàn thành.

 b)Tổ chức hoạt động tự học trên lớp:

Để hoạt động tự học trên lớp có hiệu quả cần phối hợp chặt chẽ hoạt động của thầy và trò. Quy trình đó có thể tóm tắt như sau:

Hoạt động của người dạy

Hoạt động của người học

1.Tạo tình huống để người học rõ vấn đề, xác định mâu thuẫn cần giải quyết.

1.Nghe, tiếp thu, chuyển mâu thuẫn bên ngoài thành mâu thuẫn bên trong, có nhu cầu giải quyết mâu thuẫn.

2.Giao nhiệm vụ học tập (đặt câu hỏi, ra bài tập…).

2.Tiếp nhận nhiệm vụ học tập qua câu hỏi, bài tập…

3.Hướng dẫn người học hoạt động (đọc giáo trình, nghiên cứu tài kiệu tham khảo, tổ chức thảo luận…)

3.Đọc giáo trình, tái hiện, suy nghĩ, sáng tạo, trả lời câu hỏi, thảo luận…

4.Theo dõi sự tự học của người học, tổ chức nhóm thảo luận, đặt các câu hỏi bổ sung khi cần thiết.

4.Phát huy tính tích cực, sự nỗ lực sáng tạo, trao đổi với bạn bè, hỏi thầy giáo để thảo luận để giải quyết các nhiệm vụ học tập (trả lời câu hỏi, làm bài tập…)

5.Giải đáp câu hỏi

5.Nêu câu hỏi

6.Phân tích, bổ sung, khẳng định những điểm đúng, nhận xét những thiếu sót, sai lầm.

6.Sửa chữa, hoàn thiện, hệ thống hóa tri thức, kỹ năng.

- Vận dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học

 Trong quá trình chuẩn bị giáo án thầy giáo đã dự kiến các phương pháp phương tiện, hình thức tổ chức cho quá trình lên lớp. Khi đứng lớp phải làm sao thể hiện được những điều đã chuẩn bị một cách chủ động, linh hoạt và sáng tạo.

 Trong thực tế dạy học để giúp người học tự học tốt, thầy giáo thường sử dụng tư duy các phương pháp sau đây:

Phương pháp

Nội dung hoạt động

1. Diễn giảng nêu vấn đề

-  Tạo tình huống có vấn đề.

- Thầy và trò cùng giải quyết vấn đề qua các thủ thuật sau:

+ Đặt câu hỏi để người học suy nghĩ và trả lời;

+ Thuyết trình;

+ Đặt vần đề để người học trao đổi, thảo luận tìm cách giải quyết vấn đề.

2. Tham khảo tài liệu

- Người học đọc giáo trình, tài liệu.

-  Viết tóm tắt, lập sơ đồ, biểu bảng

3. Thảo luận nhóm

- Người học được chia thành nhiều nhóm nhỏ để thảo luận một số vấn đề do thầy giáo nêu lên.

 - Đại diện các nhóm trình bày trước lớp.

 - Thầy giáo tổng kết.

4. Phương pháp trực quan (sử dụng băng hình…)

- Xem băng hình. 

- Thảo luận.

- Thầy giáo tổng kết.

5. Làm bài tập, thực hành…

- Làm bài tập, thực hành. 

- Thảo luận, kết luận

6. Tổ chức cho người học thuyết trình, báo cáo

- Người học báo cáo một vấn đề đã được chuẩn bị trước. 

- Cả lớp nghe, trao đổi thảo luận.

-  Thầy giáo tổng kết.

7. Xemine

- Cả lớp chuẩn bị. 

- Một hoặc hai em báo cáo. 

- Cả lớp thảo luận.

 - Thầy giáo tổng kết.

Nhìn chung, trong thực tiễn dạy học, các phương pháp luôn luôn được sử dụng trong dạng phối hợp với nhau, tùy theo nghệ thuật sư phạm của người thầy.

 Mặt khác, các hình thức tổ chức dạy học, các dạng hoạt động cũng cần được phối hợp một cách hợp lí.

Kết hợp hình thức bài lớp với hình thức học tập theo nhóm tại lớp, phối hợp dạng hoạt động chung có tính chất tập thể, toàn lớp, với hoạt động cá nhân và hoạt động tổ nhóm. Điều đó vừa phát huy được tính tích cực, tự lực cá nhân, vừa giúp đỡ, phối hợp với nhau trong học tập, thỏa mãn nhu cầu giao tiếp của mỗi sinh viên làm cho họ vui vẻ, hứng thú. Trong điều kiện đó, thầy giáo sẽ có dịp theo sát người học hơn và giúp đỡ học tập có hiệu quả hơn.

2.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập:

Nói một cách tổng quát, kiểm tra đánh giá là một động lực, thúc đẩy quá trình đào tạo và tự đào tạo. Tuy nhiên, trong phạm vi của khóa học, nội dung phần này nhấn mạnh về đổi mới cách kiểm tra, đánh giá kết quả học tập khi cách dạy đang chuyển từ truyền đạt tri thức sang hướng dẫn cách học. Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cần đáp ứng những yêu cầu sau:

- Thực hiện nghiêm túc quy chế kiểm tra, đánh giá, xếp loại sinh viên đảm bảo chính xác, công bằng, khách quan;

- Đổi mới nội dung kiểm tra, việc kiểm tra không chỉ dừng lại ở yêu cầu tái hiện tri thức, lặp lại các kĩ năng đã học, mà chú trọng kiểm tra năng lực độc lập, sáng tạo, năng lực tự học của người học. Nội dung kiểm tra phải đảm bảo tính toàn diện về các mặt kiến thức, kĩ năng, thái độ, khả năng vận dụng kiến thức…Ra đề kiểm tra và thi theo hướng bồi dưỡng năng lực tự học, làm cho người học có thói quen rèn luyện phong cách tự học, đáp ứng yêu cầu của đề ra.

Khi đánh giá kết quả học tập ngoài các tiêu chí kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, phương pháp tư duy đã xác định như hiện nay, cần coi trọng các tiêu chí sau: 

- Suy nghĩ độc lập, không rập khuôn một cách máy móc theo sách, theo thầy;

- Giải quyết, trình bày vấn đề sáng tạo;

-  Bộc lộ kiến thức tìm tòi thông qua tự học, trao đổi với thầy, với bạn;

-  Cập nhật những thông tin đọc được, thu thập được trong các tài liệu, các phương tiện truyền thông và trong thực tiễn;

- Đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá.

Để bồi dưỡng năng lực tự học cho người học các thầy giáo cần thực hiện các yêu cầu sau:

- Sử dụng nhiều hình thức kiểm tra khác nhau. Ngoài việc việc kiểm tra định kì, thi học phần nên kiểm tra thường xuyên vào đầu mỗi tiết học. Điều đó có tác dụng kích thích tính tích cực học tập của sinh viên, tránh tình trạng hàng ngày sinh viên rất lơ là với việc học hành, chỉ đến kì thi mới học;

-Cần đa dạng hóa hình thức đánh giá như: kiểm tra, thi, làm bài tập thực hành;

- Viết thu hoạch tác phẩm, làm tiểu luận;

- Đổi mới khâu chấm, chữa bài, đánh giá kết quả học tập.

 Xưa nay, đánh giá kết quả học tập là việc làm của thầy giáo, người học là đối tượng được đánh giá. Trong dạy học theo hướng tổ chức để giúp sinh viên tự học, việc bồi dưỡng năng lực tự học cho sinh viên được xem như một mục tiêu giáo dục, thì đồng thời với việc đánh giá của thầy cần bồi dưỡng cho trò khả năng tự kiểm tra, tự đánh giá sản phẩm học tập của mình, đánh giá lẫn nhau, để điều chỉnh cách học sao cho có hiệu quả nhất.

Có thể phân biệt cách kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng bồi dưỡng năng lực tự học với kiểm tra, đánh giá kiểu truyền thống ở những đặc điểm sau:

TT

Kiểm tra, đánh giá theo kiểu truyền thống

Kiểm tra, đánh giá theo hướng bồi dưỡng năng lực tự học

1

Chú trọng kiểm tra tri thức, kĩ năng, kĩ xảo.

Ngoài tri thức kỹ năng kỹ xảo, chú trọng kiểm tra năng lực độc lập, sáng tạo, năng lực tự học.

2

Đánh giá kết quả học tập theo các tiêu chí: kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo…

Đánh giá kết quả học tập thêm các tiêu chí: độc lập, sáng tạo.

3

Thầy giữ vị trí độc tôn trong đánh giá

Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của trò.

Sự khác nhau giữa cách dạy học truyền thống và cách dạy học theo hướng tổ chức tự học cho sinh viên có thể tóm tắt như sau:

Các mặt

Dạy học truyền thống

Dạy học theo hướng tổ chức tự học cho sinh viên

Mục tiêu

Trang bị kiến thức, kĩ năng.

Trong bị kiến thức, kĩ năng + bồi dưỡng năng lực tự học.

Đặc điểm

Hoạt động của thầy là chính.

Coi trọng truyền thụ kiến thức.

Coi trọng hoạt động của trò.

Chú trọng phát huy năng lực tự học.

Chuẩn bị giáo án

Chỉ thiết kế hoạt động dạy.

Thiết kế hoạt động dạy + hoạt động học

Nội dung được thiết kế theo mạch thẳng.

Nội dung được thiết kế theo mạch nhánh.

Quá trình lên lớp

Giáo viên giảng bài.

Giáo viên giảng bài + tổ chức hoạt động của sinh viên.

Phương pháp chủ yếu là thuyết trình.

Kết hợp nhiều phương pháp, tổ chức tự học cho sinh viên.

Ít tổ chức hoạt động học tập của sinh viên

Tạo nhiều cơ hội học tập cho sinh viên: câu hỏi, bài tập, thảo luận.

Sinh viên thụ động nghe giảng

Sinh viên chủ động nghe giảng

Tham gia các hoạt động: đọc tài liệu, làm bài tập, thảo luận, thực hành.

Kiểm tra đánh giá

Chú trọng kiểm tra kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo.

Kiểm tra, đánh giá kiến thức, kĩ năng và năng lực vận dụng tri thức độc lập, sáng tạo, năng lực tự học.

Giáo viên giữ độc quyền trong đánh giá.

Kết hợp đánh giá của giáo viên và tự đánh giá của sinh viên.

 

Với mong muốn nâng cao chất lượng dạy học, đặc biệt là dạy thực hành, nhóm tác giả của Xưởng – Đội tàu hy vọng đây là tài liệu bổ ích cho các đơn vị đào tạo, các giảng viên đang thực sự quan tâm đến vấn đề này. Rất mong nhận được sự đóng góp, chia sẻ của các đơn vị, các thầy cô để phương pháp này thực sự trở thành hiệu quả trong quá trình dạy học.

Bài viết của nhóm giảng viên, hướng dẫn viên thuộc Xưởng đội tàu – Trường Cao đẳng Hàng hải I

 

Bạn đã tốt nghiệp tại Cao Đẳng Hàng Hải I và hiện đang:
 Làm việc đúng chuyên ngành
 Tìm việc
 Làm việc không đúng chuyên ngành
 Chờ học tiếp
Biểu quyết Xem kết quả
OnlineOnline
TotalTotal